KRAPKOWICEfm - RDS / RADIO DATA SYSTEM

RDS (z ang. Radio Data System; pol. Radiowy System Danych) - jest to równoległy sygnał nadawany na częstotliwości stacji radiowej, dostarczający nam i samemu odbiornikowi dodatkowych informacji. Aby odebrać sygnał RDS, odbiornik musi być wyposażony w dekoder Radio Data System. W chwili obecnej prawie każde radio ukf, począwszy od malutkiego, kieszonkowego aż po wieże stereo, wyposażone jest w to urządzenie. Niewątpliwie jednak RDS najbardziej przydaje się słuchaczom radia w samochodzie. Przyczyniają się do tego funkcje AF oraz TA, o których nieco więcej w dalszej części artykułu.

Historia RDS
Pierwsze projekty systemu dostarczającego dodatkowych informacji o stacji pojawiły się w latach 70 - XX wieku m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii i Szwecji. Po przeprowadzeniu testów wielu propozycji systemu zadecydowano,
że Szwedzki pomysł był najlepszy. Można więc powiedzieć, że to Szwedzi są twórcami Radiowego Systemu Danych. Nazwę RDS wprowadzono w roku 1982. Niedługo później, bo w roku 1984 - Międzynarodowy Komitet Radiokomunikacyjny zalecił stosowanie go do przekazywania dodatkowych informacji wraz z sygnałem stacji radiowej w paśmie FM. W latach 80-tych, RDS zaczął działać w takich krajach jak Wielka Brytania, Szwecja, Niemcy i (tu ciekawostka...) Węgry.

Podstawowe funkcje RDS
System RDS spełnia kilka różnych funkcji, które poniżej zostaną szerzej opisane:

PS - Programme Service: PS to tekst składający się z maksimum ośmiu znaków. Znaki te zawierają nazwę nadawanej stacji. Nazwa wyświetlana jest na wyświetlaczu każdego odbiornika posiadającego dekoder RDS. Według norm powinien on być być statyczny - czyli zawierający tylko jedną wyświetlaną sekwencję - nazwę stacji. Tak też jest w większości krajów europejskich, ale nie w Polsce.U nas w większości stacji możemy spotkać PS-y dynamiczne, czyli kilka sekwencji zmieniających się co kilka sekund - nazwę stacji, jej częstotliwości, hasło reklamowe, telefon oraz wiele innych informacji. Żartobliwie o PS-ach dynamicznych w terminologii radiowej mówi się "choinka". Rozbudowany dynamiczny PS w naszym regionie spotkamy np. w Polskim Radiu Opole. PS-y statyczne nadają wszystkie rozgłośnie Czeskie.

PTY - Programme Type: PTY jest to informacja o typie nadawanego programu. Wg założeń dotyczących PTY, stacje radiowe powinny podczas każdej audycji wyświetlać jej typ i rodzaj. Jeśli jest to np. dyskusja to w PTY powinien wyswietlać się napis: SPEECH, natomiast jeśli grana jest muzyka rockowa to "ROCK M". W Polsce większość stacji radiowych nie stosuje dynamicznego (zmieniającego się) PTY - jest po prostu stale przydzielone dla stacji. W większości stacji jest to "POP M" lub "VARIED". Jedynymi stacjami w minimalnym stopniu wykorzystującymi funkcję PTY są stacje Polskiego Radia oraz Radio Zet i RMF FM. Tutaj w czasie nadawanych informacji stacja nadaje PTY "NEWS". Po wiadomościach PTY powraca do poprzedniego stanu.

RT - Radio Text: RT jest to ciąg składający się z 64 znaków numerycznych. Może wyswietlać dowolne informacje podawane przez nadawcę - tytuł audycji, nazwisko prowadzącego, obecnie graną piosenkę i wiele innych rzeczy. Najprościej mówiąć - w RT nadawaca może wpisywać "co zechce", byle by dotyczyło danej stacji radiowej. Polskie stacje radiowe wykorzystują Radio Text na najróżniejsze sposoby. Wiele rozgłośni podaje tam dłuższe hasła reklamowe zachęcające do słuchania. Jeśli stacja ma dużo częstotliwości i nie chce ich wszystkich wyświetlać w "PS" to właśnie wykorzystuje do tego RT. Można to zauważyć w Polskim Radiu Wrocław - obok adresu, telefonów i namiaru na stronę internetową, nadawca podaje wszystkie swoje częstotliwości. Nietypowy radiotekst można zauważyć w ogólnopolskim radiu RMF FM. Tutaj 24 godziny na dobe, nadawane są najświeższe "Fakty" (serwis informacyjny stacji) w skrócie, aktualizowane co godzinę. Moim zdaniem jest to bardzo dobre rozwiązanie.

CT - Clock Time and Date: CT to funkcja systemu RDS, pozwalająca na przesyłanie do odbiornika dokładnej godziny i daty. Na podstawie tego sygnału niektóre odbiorniki (te, które posiadają w swoich opcjach zegar) potrafią zdekodować sygnał CT i wyświetlać czas bez potrzeby ręcznej korekty. Niestety, w Polskich warunkach wiele stacji podaje czas nieprawdziwy, najczęściej zegar "spieszy się" albo "spóźnia" o kilka minut, są także przypadki różnicy kilkudziesięciu minut, czy godzin. Warto również dodać, że nieliczne stacje nie zmieniają nawet swojego czasu z letniego na zimowy i odwrotnie. Jednak na stacjach Polskiego Radia oraz Radiu Zet i RMF FM zawsze można polegać :).

TP - Traffic Programme / TA - Traffic Announcement: te dwie funkcje są bardzo ważne dla kierowców. Jeśli na wyświetlaczu odbiornika pojawia się flaga "TA" to oznacza, że stacja w danym momencie nadaje informacje drogowe. Natomiast TP informuje nas, że stacja ogólnie w swoim programie nadaje serwisy "traffic" korzystając wtedy z TA. Jak to się ma w praktyce? Załóżmy że jadąc samochodem słuchamy stacji X, która nie nadaje informacji drogowych. Natomiast stacja Y, korzysta z obu funkcji (TP/TA). W trakcie słuchania stacji X odbiornik sam przełącza się na stację Y w momencie nadawania informacji dla kierowców i nadawania sygnału TA. PO przedstawionych informacjach, z reguły TA wyłącza się i odbiornik z powrotem przełącza się na stację X. W ogólnopolskich stacjach z tych funkcji kierowcy skorzystają jedynie w okresie 1 listopada - czyli wtedy, gdy na drogach występuje największy ruch. Szkoda, że na co dzień podrózując po Polsce, na próżno szukać serwisów "traffic" w Zetce czy RMF FM. U naszych południowych sąsiadów TA i TP jest normą w stacjach ogólnokrajowych, lokalnych i regionalnych. Mam nadzieję,że również Polska niedługo się tego doczeka.

PI - Programme Identification: jest to czterocyfrowy kod przypisany do każdej stacji radiowej. Kod ten pozwala odbiornikowi na identyfikację danej stacji. Każdy kraj ma przyporządkowaną pierwszą cyfrę PI - w przypadku Polski jest to 3 (dla porównania: Czesi mają liczbę 2). Druga cyfra mówi o zasięgu stacji (0-lokalny, 1-międzynarodowy, 2-ogólnokrajowy, 3-ponadregionalny, 4-regionalny). Pozostałe dwie - na przykład w Niemczech - kodują informację o publiczności/prywatności nadawcy i numer programu. Na podstawie kodu PI odbiornik identyfikuje stację. Jest to ściśle powiązane z funkcją AF (opisaną poniżej) - odbiornik nie przełączy się na nową częstotliwość, jeżeli kody obu (starej i nowej) nie pokrywają się - w ten sposób gwarantując ciągłość słuchania programu. W związku z tym kod PI należy do najczęściej nadawanych w sygnale RDS - jest powtarzany co najmniej 11 razy na sekundę. Niektóre odbiorniki posiadają możliwość wyświetlania PI. Częste powtarzanie i teoretyczna niepowtarzalność kodu sprawia, że doskonale nadaje się on do identyfikacji odebranych stacji, nawet gdy sygnał jest za słaby do odczytania nazwy stacji.

AF - Alternative Frequencies: jest to lista alternatywnych częstotliwości, na których nadaje stacja. Dzięki niej w czasie podróży odbiornik jest w stanie przełączać się - bez udziału użytkownika - pomiędzy kolejnymi nadajnikami (częstotliwościami) wybranej stacji, zapewniając jak najlepszy odbiór. W niektórych odbiornikach funkcja ta działa również w przypadku, gdy nie jest zachowana ciągłość sygnału - wtedy (np. po znalezieniu się w nowym mieście) odbiornik może sam odnaleźć "aktualne" częstotliwości zaprogramowanych stacji. W naszym kraju funkcja AF jest wykorzystywana. Podróżując po kraju można bez ręcznego przestawiania odbiornika słuchać stacji ogólnopolskich (wszystkich programów PR oraz Radia Zet, RMF FM i Radia Maryja).

EON - Enhanced Other Networks: EON opiera się na współpracy między rozgłośniami. W sygnale RDS jednej (danej) stacji jest nadawany charakter programu, numer PI oraz częstotliwości innych, zaprzyjaźnionych nadawców. Użytkownik słuchający stacji w systemie EON (jest informacja na wyświetlaczu o jego działaniu) wybiera sobie jakiego rodzaju programu chce słuchać. Gdy któraś z zaprzyjaźnionych rozgłośni rozpocznie nadawanie wybranego przez nas typu programu, odbiornik sam przełączy się na tę rozgłośnię. Po skończonej audycji z powrotem wraca do poprzedniej słuchanej stacji. W Polsce system EON nie jest wykorzystywany. Zapewne w niedalekeij przyszłości zostanie on wdrożony również i w naszym kraju. Oby to się stało jak najszybciej...

(jimmy)